Вилсонова болест

Вилсонова болест

Вилсонова болест

Вилсоновата болест е ретка генетска болест што во основа се карактеризира со нарушена елиминација на бакар од организмот со последична негова акумулација во црниот дроб, мозокот и корнеата. Болеста е прогресивна и доколку не се лекува може да резултира со хепатално оштетување, дисфункција на ЦНС, па дури и смрт. Се појавува кај 1 од 30000 луѓе. Статистиката покажува дека секој стотти човек (1 на 100) е ностиел на еден мутантен ген (хетерозигот).

Клиничка манифестација

Ова нарушување започнува со хепатална дисфункција, најчесто на шестгодишна возраст на индивидуата и вообичаено клинички се манифестира во тинејџерските години или дваесеттите години од животот. Најчести знаци и симптоми на хепаталната дисфункција се: жолта дисколорација на кожата, слузокожата и очите, отоци на нозете и абдоменот како резултат на абнормална задршка на течности, присуство на абнормални крвни садови во хранопроводот што може да крварат, склоност кон хематоми и продолжено крварење и замор.

Некои индивидуи што страдаат од Вилсонова болест може да искусуваат само абнормални вредности на биохемискоте тестови што ја одредуваат функцијата на црниот дроб и без присуство на други симптоми, подолг временски период од животот.

Помал дел од заболените може да искусат тежок облик на затајување на функцијата на црниот дроб (адолесценти, а најчесто жени). Овие индивидуи брзо развиваат знаци и симптоми на хепатална болест, често асоцирани со хемолитичка анемија и ментална конфузија. Додека пак, кафеави депозити во корнеата на очите (Кајзер – Флешерови прстени) може да не се манифестираат.

Некои пациенти, искусуваат невролошки симптоми што прогредираат со текот на времето (тремор, потешкотии во голтањето (дисфагија), потешкотии во говорот и слаба артикулација (дисартија), потешкотии во координацијата на движењето, згрченост, мускулна ригидност и сл.). Оваа група пациенти манифестираат и Кајзер – Флешерови прстени на очите.

Психијатриските симптоми се варијабилни и често погрешно се дијагностицираат како депресија, шизофренија или пак, злоупотреба на супстанции. Може да се јават и промени во личноста или однесувањето.

Кај млади девојки, менструалниот циклус може да биде одложен, што е последица на севкупното нарушување на метаболизмот на хормоните во црниот дроб. Чести се и нарушувања на менструалниот циклус, аменореја, спонтани абортуси и инфертилитет.

Други симптоми на Вилсонова болест се: нефролитијаза, ренално тубуларно оштетување, артритис, остеопороза и сл.

Вилсоновата болеста е генетска болест и се наследува автозомно рецесивно. Се јавува подеднакво и кај машки и кај женски пол, а се наследува од двата родители. За да се наследи кај детето, двајцата родители мора да бидат носители на еден мутантен ген (хетерозиготи). Причинител за Вилсонова болест е мутацијата на генот АТП7Б, лоциран на хромозомот 13, кој е одговорен за синтеза на ензимите кои обезбедуваат трансфер на бакарот од црниот дроб.

Дијагноза

Рана дијагноза и третман придонесува за превенција на сериозни долгорочни последици и живото – загрозувачки компликации. Вилсоновата болест може да се дијагностицира преку клиничка евалуација, преглед на здравствената историја на пациентот и специфични тестови (одредено присуство на Кајзер – Флешерови прстени, ниски серумските нивоа на церулоплазмин (протеин вклучен во транспортот на бакар во крвната плазма), абнормално високи нивоа на екскретиран бакар во урина). Кај некои пациенти потребно е да се изврши и биопсија на црниот дроб за да се потврди дијагнозата. Молекуларните генетски тестови, исто така наоѓаат примена во дијагностиката на Вилсоновата болест.

Симптомите на одредени нарушувања може да бидат слични со клиничката слика на Вилсоновата болест. Затоа е потребно да се постави диференцијална дијагноза. Најчесто се поставува погрешна дијагноза за вирусен хепатитис (доколку пациентот е презентиран со умерено оштетување на хепаталната функција), алкохолна цироза (кај пациенти со цироза што конзумираат алкохол), есенцијален тремор или рана Паркинсонова болест (кај пациенти што искусуваат тремор).

Третман

Третманот на Вилсоновата болест е долгорочен со основна цел – намалување на нивото на бакар во организмот до нетоксично ниво, превенција на долгорочни последици и намалување на симптомите.

Фармакотерапијата вклучува примена на: хелирачки агенси за врзување и елиминација на бакар (penicillamine и trientine dihydrochloride), соли на цинк за превенција на апсорпција на бакар во гастроинтесткналниот тракт и tetrathiomolybdate (сеуште во фаза на развој) што превенира апсорпција на бакар и го врзува бакарот во крвната плазма.

  • Пациентите што искусуваат благо до умерено затајување на црниот дроб може да се третираат со комбинација на соли на цинк и trientine во тек на 4-6 месеци и монотерапија на одржување со соли на цинк или trientine. Терапија од втор избор е комбинација на соли на цинк и penicilamine. Значајно е да се нагласи дека penicilamine е поврзан со повеќе несакани реакции.
  • Пациентите со тежок облик на затајување на црниот дроб имаат потреба од трансплантација.
  • Пациентите што искусуваат невролошки симптоми треба да се третираат со tetrathiomolybdate. Терапија од втор избор е монотерапија со солите на цинк. Цинкот, иако е споро – делувачки, сепак не предизвикува влошување на симптомите. Trientine и penicilamine може фа предизвикаат перманентно влошување на невролошките симптоми.
  • Асимптоматските пациенти или пациентите иницијално третирани со хелирачки агенси, се третираат со цинк ацетат.
  • Терапијата со соли на цинк е преферирана за деца и бремени жени поради малиот ризик за несакани реакции.
  • Терапија на одржување за пациенти нетолерантни на цинк е trientine.

Мониторинг на терапијата со лекови вклучува: физички преглед, мерење на бакар во 24 часовна урина, мерење на ниво на неврзан бакар во крвна плазма, периодично одредување на функцијата на црниот дроб и крвна слика. Овие тестови се прават најмалку трипати годишно. Кај пациентите на терапија со хелирачки агенси треба периодично да се одредува присуство на клетки или протеини во урина.

Доколку Вилсоновата болест е навремено детектирана и долгорочно третирана, пациентите имаат нормален квалитет на живот, со минимални диететски рестрикции. Значајно е да се нагласи дека пациентите треба да избегнуваат конзумирање на производи кои во себе содржат висока концетнрација на бакар а пред се: какао, јаткасти производи, печурки и некои морски плодови.

Референци:

  1. Abuduxikuer K, Wang JS. Zinc mono-therapy in pre-symptomatic Chinese children with Wilson disease: a single center, retrospective study. PLoS ONE 9(1):2014. e86168. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0086168
  2. Brewer, GJ. Treatment of Wilson’s Disease: Our patients deserve better. Expert Opin on Orphan Drugs 2014;2:12.
  3. Pellecchia MT, et al., Clinical presentation and treatment of Wilson’s disease: a single-centre experience. Eur Neurol. 2003;50:48-52.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Заборавено корисничко име или лозинка
Ве молиме внесете ја вашата email адреса. Корисничкото име и новата лозинка ќе ви бидат пратени по email.