47974299 - Female Medicine Doctor Helping Her Patient To Walk After Operation By Supporting His Hand. Hands Close-up. Rehabilitation, Kindness, Healthcare And Medicine Concept

Хередитарен ангиоедем- ретко генетско заболување

Хередитарен ангиоедем- ретко генетско заболување

Хередитарен ангиоедем (ХАЕ) претставува многу ретко и потенцијално живото- загрозувачко генетско заболување кое афектира приближно 1 од 10 000 до 1 во 50 000 луѓе, без оглед на полот и расата. Се манифестира како рекурентни напади на интензивен, голем и локализиран едем без истовремена појава на пруритис, најчесто како резултат на неколку познати тригер фактори. Ваквиот едем може да ги зафати кожата и висцералните органи како респираторниот и гастроинтестиналниот систем. Пациентите со ХАЕ поседуваат дефект во генот кој го контролира протеинот наречен C1 естераза инхибитор (C1- INH), кој е присутен во крвта. Овој протеин игра улога во неколку комплексни процеси вклучени во нормалното функционирање на имуниот систем, коагулацијата на крвта и крварењето. Доколку нивото на овој протеин е надвор од нормалните вредности, доаѓа до зголемена продукција на пептидот наречен брадикинин и насобирање на течност во ткивата и формирање на едеми.  ХАЕ е познат уште како и дефицит на C1 инхибитор- тип 1 и тип 2.

Симптоми на ХЕА

Симптомите на ХАЕ најчесто се благи или воопшто не се јавуваат за време на раното детство и главно се манифестираат за време на втората декада од животот, иако постојат случаи каде симптомите се манифестираат уште во првата декада од животот. Нападите главно се поврзуваат со настаната траума, медицински интервенции, емоционален стрес, употреба на орални контрацептиви, инфекции или употреба на лекови како инхибитори на ангиотензин конвертирачки ензим (АСЕ инхибитори).

Акутните напади на ХАЕ се манифестираат како едем кој ги зафаќа сите слоеви на кожата и слоевите на ѕидовите на висцералните органи. Типичните напади на ангиоедем траат приближно 2- 5 дена пред истите спонтано да исчезнат. Доколку едемот настане на ѕидовите на респираторниот и гастроинтестиналниот тракт, може да се јават тешки симптоми на ХАЕ. Ларингеален, назален и синусен едем може да доведат до проблеми со респираторниот тракт и смрт поради гушење. Во одредени случаи, трахеостомијата може да биде живото- спасувачка реакција бидејќи едемот асоциран со акутни епизоди главно настанува на или над ларинксот. Доколку не се дијагностицира, смртноста од ХАЕ може да биде од 30- 40%, пред сè поради обструкција на горните дишни патишта.

Пациентите со ХАЕ манифестираат рекурентни епизоди на отекување на рацете, стапалата, гастроинтестиналниот тракт, гениталиите и ларинксот кои може да траат од 2- 5 дена. Честотата и нивото на сериозност на нападите може драматично да варира меѓу пациентите, дури и кај оние пациенти кои потекнуваат од иста фамилија.
Отоците кои се јавуваат како резултат на ХАЕ не се поистоветуваат со оние кои се јавуваат поради алергија и истите не може да бидат третирани како алергиски реакции. Антихистаминиците и кортикостероидите не претставуваат ефикасни третмани при дефицит на C1 инхибитор. Кај околу 25% од пациентите со ХАЕ најчесто се јавува црвен оток без чешање пред или за време на напад на ХАЕ.

Гастроинтестиналните симптоми на ХАЕ, предизвикани од висцерален едем, резултираат со различен степен на интестинална обструкција. Тука спаѓаат: исцрпувачка абдоминална болка, наузеа, повраќање, анорексија и дијареа предизвикани поради едеми на ѕидот на интестинумот. Овие симптоми се посебно карактеристични за ХАЕ бидејќи рекурентната абдоминална болка ретко може да настане кај другите типови на ангиоедем.  Абдоменот прилично е чувствителен на палпитација. Ретко, може да настане и асцит како резултат на прекумерна течност во перитонеалната празнина.

Како да се дијагностицира ХАЕ?

Најголемиот дел од случаите на ангиоедем или едем не претставуваат појава на хередитарен ангиоедем или дефицит на C1 инхибитор. Лабораториските анализи на примероците од крв или генетските примероци се потребни за да се воспостави дијагноза за ХАЕ. Постојат три специфични крвни тестови кои се користат за да се потврди тип 1 или тип 2 хередитарен ангиоедем:

1.C1- инхибитор квантитативен (антигенетски)

2.C1- инхибитор функционален

3.C4

Тип 1 ХАЕ – кај 85% од пациентите

Ова е најчестата форма на ова заболување и се карактеризира со ниски квантитативни нивоа на C1- инхибитор.

Тип 2 ХАЕ – 15% од пациентите

Во овој тип спаѓаат пациенти кои имаат нормални или покачени нивоа на C1-инхибитор, но се манифестира несоодветно функционирање на протеинот.

ХАЕ со нормален C1 инхибитор

Оваа форма на ангиоедем сеуште не е доволно проучена. Научниците ги идентификувале мутациите во гените на XII фактор на коагулација како еден од причините за ХАЕ со нормален C1 инхибитор. Сепак, постојат пациенти без мутација во XII фактор на коагулација кои страдаат од рекурентна појава на едеми кои се својствени за ХАЕ.

Кои се главни причини за ХАЕ?

Најчести причини за напади како резултат на ХАЕ се:

– анксиозност

– стрест

– мала траума

– хируршки зафат

– болести како настинка или грип

– хормони- кај жените, менструацијата и бременоста имаат најголемо влијание врз активноста на болеста. Употребата на орални контрацептиви и хормон- заместителна терапија исто така се поврзани со зголемување на честотата и сериозноста на нападите на ХАЕ. Во тој случај, пациентите треба да се консултираат со лекар или фармацевт во однос на алтернативна, контрацептивна тераписка опција која не вклучува естроген.

– АCE инхибитори- често користени за третман на хипертензија, ја зголемуваат чесотата и сериозноста на нападите на ХАЕ.

– дентални процедури- како резултат на овие процедури, може да дојде до зголемување на подложноста на пациентите кон напади на дишните патишта.

Пациентите со ХАЕ имаат зголемена инциденца за автоимуни болести. Се проценува дека 2% од пациентите исто така имаат и системски лупус еритематосус, а кај овие пациенти со повисока инциденца може да се јави и тироидитис, гломерулонефритис, инфламаторна црвна болест, лек-индуциран лупус, пернициозна анемија, склеродерма и сл.

Третман

Симптомите на ХАЕ се разликуваат од еден до друг пациент, па дури и ако пациентите потекнуваат од иста фамилија. Поради тоа, потребна е консултација со специјалист со цел да се креира индивидуализиран план за третман кој ќе овозможи здрав живот.
Лековите кои се користат за третман на едем поради алергија, како кортикостероиди (преднизон), антихистамници и епинефрин не се ефикасен третман за ХАЕ.
Третманите кои се одобрени од Американската агенција за храна и лекови (Food and Drug Administration- FDA) и Европската агенција за лекови (European Medicines Agency- ЕМА).

До сега постојат 6 препарати одобрени за превенција и третман на напади на ХАЕ:
-C1 инхибитор (BERINERT®)- концентрат, за третман на акутни напади на ХАЕ кај возрасни и педијатриски пациенти. Се администрира интравенски, а одобрен е и за самоадминистрација.
-C1 инхибитор (CINRYZE®)- концентрат, за превенција на напади на ХАЕ кај тинејџери и возрасни. Се администрира интравенски и е одобрен за инфузија во домашни услови за превенција од напади.

-B2 брадикинин рецепторен антагонист (FIRAZYR®)- за третман на акутни напади на ХАЕ кај пациенти на 18-годишна возраст и постари. Се администрира преку субкутана инјекција и е одобрен за самоадминистрација.

-Инхибитор на C1-естераза (HAEGARDA®)- единствената субкутана терапија одобрена за рутинска профилакса на напади кај адолесцентни и возрасни пациенти.
-Инхибитор на каликреин (KALBITOR®)- за третман на акутни напади на ХАЕ кај пациенти на 12- годишна возраст и постари. Се администрира преку субкутана инјекција од страна на медицински тим.

-Рекомбинантен C1 инхибитор (RUCONEST®)- концентрат за третман на акутни напади на ХАЕ кај возрасни и адолесценти. Се администрира интравенски и одобрен е за самоадминистрација.

Во Република Македонија преваленцата на ова ретко заболување е околу 50 лица, а до сега се дијагностицирани 24 пациенти. Потребно е подигнување на свеста на граѓаните за хередитарниот ангиоедем како и за останатите ретки болести, со постојана размена на искуства и информации.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Заборавено корисничко име или лозинка
Ве молиме внесете ја вашата email адреса. Корисничкото име и новата лозинка ќе ви бидат пратени по email.